Passing Time 1

Απρίλης ο Ανοιξιάτης ή Λαμπριάτης

SpringCapture
Γιάννης Τσαρούχης – Άνοιξη

Ο Απρίλιος είναι ο τέταρτος μήνας του έτους με διάρκεια 30 ημερών. Αρχικά ήταν ο δεύτερος μήνας του αρχαίου 10μηνου ρωμαϊκού ημερολογίου. Το όνομα του προέρχεται από το λατινικό ρήμα APERIRE που σημαίνει ανοίγω γιατί αυτόν τον μήνα ανοίγουν, ανθίζουν τα λουλούδια. Ο μήνας ήταν αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη και οι Ρωμαίοι την τιμούσαν με μεγαλοπρεπείς γιορτές. Στις 22 Απριλίου γιόρταζαν με κρασοκατανύξεις τα VINALIA PRIORA τις πρώτες γιορτές του κρασιού, ενώ στις 23, στα PALILIA γιόρταζαν την επέτειο της κτίσεως τη Ρώμης από τον μυθικό Ρωμύλο.

Ο αυτοκράτορας Νέρων, ύστερα από μια αποτυχημένη απόπειρα εναντίον του, τον Απρίλιο του 65 μ.Χ., θέλησε να μετονομάσει τον Απρίλιο σε Νερώνιο, εις ανάμνησιν της σωτηρίας του. Η ονομασία όμως αυτή δεν επικράτησε. Στην αρχαία Αθήνα κατά τον μήνα Ελαφηβολιώνα, αντίστοιχο του Απριλίου, υπήρχε παλιά εορτή προς τιμήν της Αρτέμιδος Ελαφηβόλου (=που τοξεύει τα ελάφια). Στους αρχαϊκούς χρόνους θυσίαζαν ελάφια αλλά από τους κλασσικούς χρόνους και μετά προσέφεραν πλακούντες σε σχήμα ελαφιού, φτιαγμένες από αλεύρι, μέλι και σουσάμι. Υπήρχαν επίσης τα Γαλάξια, προς τιμήν της μεγάλης μητρός Ρέας όπου προσέφεραν «γαλαξια» ποτό από γάλα και κρίθινο αλεύρι.
Τον μήνα αυτόν υπάρχει σχεδόν σε όλες τις χώρες της Ευρώπης το έθιμο της Πρωταπριλιάς με τα αθώα ψέμματα. Το αρχαιότατο αυτό έθιμο της Δύσης πιθανώς να ήρθε στην Ελλάδα τον Μεσαίωνα με τις Σταυροφορίες.

Στη συνείδηση του λαού μας ο Απρίλης είναι συνδεδεμένος με την Άνοιξη και την Ανάσταση. Γι αυτό τον είπαν Ανοιξιάτη και Λαμπριάτη αλλά και Αη-Γιωργίτη, από τη μεγάλη γιορτή που περιλαμβάνει, όπως και Κερασάρη γιατί αυτόν τον μήνα πρωτοβγαίνουν τα κεράσια. Αυτήν την εποχή οι βροχές θεωρούνται από τους γεωργούς ευεργετικές γιατί «Αν κάνει ο Μάρτης δυό νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο το ζευγά που ‘χει πολλά σπαρμένα». Επίσης «Του Απριλιού σταλαγματιά, ένα βαρέλι λάδι». Βέβαια ο Απρίλης είναι μήνας άστατος και μπορεί να ρίξει ακόμα και χαλάζι. Τότε «Στου Απριλιού τις δεκαοχτώ, ψόφησε πέρδικα κι αυγό».

VaseTsarouxisCapture
Γιάννης Τσαρούχης – Βάζο με Κάλες

Όμως ο Απρίλης είναι ξακουστός σε όλο τον ελλαδικό χώρο για τις δύο μεγάλες γιορτές του: Το Πάσχα και του Αη-Γιώργη. Το Πάσχα είναι κινητή γιορτή και καθορίζεται από την πρώτη πανσέληνο της εαρινής ισημερίας. Πάντως το πιο συνηθισμένο είναι να πέσει Απρίλη. ΄Οπως κάθε μεγάλη εορτή έχει και τα προεόρτια της και τα μεθεόρτια της. Προηγείται η εβδομάδα των Βαίων, η κουφή όπως τη λέει ο λαός γιατί δεν ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος, ούτε τα τροπάρια. Το Σάββατο του Λαζάρου είναι αφιερωμένο στον Φτωχολάζαρο που τον ανέστησε ο Χριστός. Ο Λάζαρος λέει η παράδοση, αφού ξανάρθε στη ζωή, δεν γέλασε ποτέ, έμεινε ως το τέλος της ζωής του αγέλαστος εξ αιτίας των φριχτών πραγμάτων που βίωσε στον Κάτω κόσμο. Γιατί όπως λέει: «Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους». Ειδικά για αυτή τη μέρα, οι γυναίκες στην Κρήτη ζυμώνουν κουλούρια σε σχήμα σαβανωμένου και τα λένε λάζαρους ή λαζαράκια.
Την Κυριακή των Βαίων όλες οι εκκλησίες είναι στολισμένες με κλαδιά από βάγια που μοιράζονται στους πιστούς. Σε μερικά μέρη πιστεύουν  ότι τα βάγια διώχνουν τους ψύλλους και τους κοριούς γι’ αυτό μπαίνοντας στο σπίτι λένε: «Μέσα βάγια και χοροί, όξω ψύλλοι και κοριοί».

ToTheChurchCapture
Νικόλαος Γύζης – Στην Εκκλησία

Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι η πιο αυστηρή και η πιο πλούσια σε έθιμα εβδομάδα. Όλες οι δουλειές σταματάνε και δεν επιτρέπονται ούτε τραγούδια, ούτε χοροί, ούτε άλλες διασκεδάσεις. Τη Μεγάλη Πέμπτη βάφουν κόκκινα αυγά και τη Μεγάλη Παρασκευή στολίζουν τον Επιτάφιο και το βράδυ τον περιφέρουν ψάλλονταις ύμνους και εγκώμια. Το γλεντοκόπι αρχιζε με το πρώτο «Χριστός Ανέστη» για να κορυφωθεί την ημέρα του Πάσχα με το σουβλιστό αρνί, το κρασί, το χορό και το τραγούδι γιατί «Ήρθαν τα Πασχαλόγιορτα, ήρθαν τα πανηγύρια» όπως λέει ο λαός μας.
Η δεύτερη μεγάλη γιορτή είναι του Αγίου Γεωργίου στις 23 Απριλίου, εκτός κι αν πέφτει μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα, οπότε γιορτάζεται την Δευτέρα του Πάσχα. Από τους πιο αγαπητούς αγίους ο Γεώργιος θεωρείται ο προστάτης του νερού αφού σκότωσε το Δράκοντα που κρατούσε το νερό της πηγής. Δεύτερη Λαμπρή θεωρούν πολλοί την γιορτή του και ορόσημο οι κτηνοτρόφοι αφού οι βοσκοί ανεβαίνουν με τα κοπάδια τους στα βουνά απ’ όπου θα κατέβουν στου Αγίου Δημητρίου. «Σήμερα είναι τ’ Αη-Γιωργιού, σήμερα αλλάζει ο χρόνος» λένε συμβολικά. Αλλά και οι γεωργικοί πληθυσμοί γιορτάζουν με λαμπρότητα τον Αη-Γιώργη γιατί τον συνδέουν με την τύχη των σπαρτών τους. Γι αυτό στην Κρήτη λένε: «Απού τη μέρα του Αη-Γιωργιού, πιάνουμε τσι μαδάρες».

Advertisements